గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు (Hypertension): మీరు తెలుసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు

గర్భధారణ అనేది ప్రతి మహిళ జీవితంలో ఒక మధురమైన అనుభవం. అయితే, ఈ సమయంలో వచ్చే కొన్ని ఆరోగ్య సమస్యలు తల్లిని, బిడ్డను ఆందోళనకు గురిచేస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది అధిక రక్తపోటు (High Blood Pressure).

దీనిని సరైన సమయంలో గుర్తించి, జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే ఎటువంటి ప్రమాదం లేకుండా ఆరోగ్యకరమైన బిడ్డకు జన్మనివ్వవచ్చు. జమ్మికుంటలోని ప్రముఖ గైనకాలజిస్ట్ డాక్టర్ స్వర్ణలత గారు ఈ విషయంలో గర్భిణీలకు అందిస్తున్న విలువైన సమాచారం ఇక్కడ ఉంది.

గర్భధారణ రక్తపోటు (Gestational Hypertension) అంటే ఏమిటి?

సాధారణంగా గర్భం దాల్చిన 20 వారాల తర్వాత రక్తపోటు 140/90 mmHg లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా ఉంటే దానిని ‘జెస్టేషనల్ హైపర్ టెన్షన్’ అంటారు.

రక్తపోటు రీడింగ్స్: ఏది సాధారణం? ఏది ప్రమాదం?

చాలా మందికి తమ బిపి ఎంత ఉండాలో తెలియదు. మీరు మీ బిపి మెషిన్ రీడింగ్‌ను బట్టి పరిస్థితిని ఇలా అర్థం చేసుకోవచ్చు:

  • సాధారణం (Normal): 120/80 mmHg కంటే తక్కువ. ఇది ఆరోగ్యకరమైన స్థాయి.

  • స్వల్ప పెరుగుదల (Elevated): 120–129 / 80 mmHg. ఇక్కడ నుండే జాగ్రత్తలు మొదలుపెట్టాలి. ఉప్పు మరియు కెఫీన్ (టీ, కాఫీ) తగ్గించడం మంచిది.

  • స్టేజ్ 1 హైపర్ టెన్షన్: 130–139 / 80–89 mmHg. ఈ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు డాక్టర్ పర్యవేక్షణ పెరగాలి. ఆహారంలో మార్పులు మరియు వ్యాయామం తప్పనిసరి.

  • స్టేజ్ 2 హైపర్ టెన్షన్: 140/90 mmHg కంటే ఎక్కువ. దీనిని జెస్టేషనల్ హైపర్ టెన్షన్ అంటారు. దీనికి ఖచ్చితంగా మందులు మరియు ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు అవసరం.

అసలు గర్భధారణలో బిపి ఎందుకు పెరుగుతుంది?

గర్భం దాల్చినప్పుడు శరీరంలో రక్త పరిమాణం (Blood Volume) పెరుగుతుంది. ఈ అదనపు రక్తం శిశువుకు మరియు మాయ (Placenta) కు చేరాలి.

  1. కవల పిల్లలు: కవలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు ఉన్నప్పుడు రక్త ప్రసరణ ఇంకా ఎక్కువగా ఉండి బిపి పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది.

  2. శారీరక బరువు: గర్భం దాల్చకముందే అధిక బరువు ఉండటం.

  3. వయస్సు: 35 ఏళ్ల తర్వాత గర్భం దాల్చడం.

  4. జీవనశైలి: శారీరక శ్రమ లేకపోవడం, ధూమపానం లేదా మద్యపాన అలవాట్లు.

రక్తపోటు వల్ల కలిగే ప్రమాదాలు (Risks)

బిపిని అదుపు చేయకపోతే అది ఈ క్రింది సమస్యలకు దారితీయవచ్చు:

  • మాయ విడిపోవడం (Placental Abruption): ప్రసవానికి ముందే గర్భాశయం నుండి మాయ విడిపోవడం వల్ల తీవ్ర రక్తస్రావం జరిగి తల్లికి, బిడ్డకు ప్రాణాపాయం కలగవచ్చు.

  • శిశువు ఎదుగుదల మందగించడం: బిపి వల్ల మాయకు రక్తప్రసరణ తగ్గి, బిడ్డకు అందవలసిన పోషకాలు అందవు.

  • ప్రీ-ఎక్లాంప్సియా: ఇది కిడ్నీలు, కాలేయం మరియు మెదడుపై ప్రభావం చూపి ఫిట్స్ (Eclampsia) వచ్చేలా చేస్తుంది.

  • దీర్ఘకాలిక సమస్యలు: గర్భంలో బిపి వచ్చిన మహిళలకు భవిష్యత్తులో గుండెపోటు లేదా స్ట్రోక్ వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

గర్భిణీలకు ముఖ్యమైన సూచనలు

తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలు:
  1. క్రమం తప్పకుండా పరీక్షలు: డాక్టర్ చెప్పిన సమయానికి స్కానింగ్ మరియు బిపి చెకప్ చేయించుకోవాలి. ఇంట్లో కూడా ఒక బిపి మెషిన్ ఉంచుకుని రోజుకు ఒకసారి చెక్ చేసుకోవడం మంచిది.

  2. సరైన ఆహారం: పీచు పదార్థం (Fiber), ప్రోటీన్లు ఎక్కువగా ఉండే ఆహారం తీసుకోవాలి. తాజా పండ్లు, ఆకుకూరలు మీ డైట్‌లో ఉండాలి.

  3. నీరు ఎక్కువగా త్రాగాలి: రోజుకు కనీసం 3-4 లీటర్ల నీరు త్రాగడం వల్ల శరీరంలోని అదనపు ఉప్పు బయటకు వెళ్లిపోతుంది.

  4. నిద్ర మరియు విశ్రాంతి: గర్భిణీ స్త్రీలకు కనీసం 8 గంటల ప్రశాంతమైన నిద్ర అవసరం. ఇది బిపిని అదుపులో ఉంచుతుంది.

  5. తేలికపాటి వ్యాయామం: డాక్టర్ సలహా మేరకు ప్రతిరోజూ 20-30 నిమిషాలు నడక లేదా యోగా చేయడం వల్ల రక్త ప్రసరణ మెరుగుపడుతుంది.

  6. మందుల వాడకం: ఒకవేళ డాక్టర్ బిపి మందులు రాసి ఉంటే, వాటిని ఏ రోజూ మర్చిపోకుండా సరైన సమయానికి వేసుకోవాలి.

చేయకూడని పనులు :
  1. ఉప్పు తగ్గించాలి: కూరల్లో ఉప్పు తగ్గించడంతో పాటు పచ్చళ్లు, అప్పడాలు, చిప్స్ వంటి నిల్వ పౌడర్లు, జంక్ ఫుడ్స్ అస్సలు తినకూడదు.

  2. ఒత్తిడి (Stress): అనవసరమైన విషయాల గురించి ఆలోచించి కంగారు పడకండి. ఒత్తిడి బిపిని విపరీతంగా పెంచుతుంది.

  3. స్వీయ వైద్యం (Self-Medication): తలనొప్పిగా ఉందని లేదా వేరే సమస్య ఉందని డాక్టర్ సలహా లేకుండా సొంతంగా ఏ మందులూ వాడకండి.

  4. అలసట: ఎక్కువ సేపు నిలబడి పనులు చేయకండి. మధ్య మధ్యలో కూర్చుని విశ్రాంతి తీసుకోండి.

  5. లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు: కంటి చూపు మసకబారడం, తీవ్రమైన తలనొప్పి, కుడి వైపు కడుపులో నొప్పి లేదా బిడ్డ కదలికలు తగ్గడం వంటివి కనిపిస్తే వెంటనే హాస్పిటల్‌కు వెళ్లాలి.

బిడ్డపై ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?

రక్తపోటు ఎక్కువగా ఉంటే మాయ (Placenta) ద్వారా బిడ్డకు అందవలసిన ఆక్సిజన్ మరియు పోషకాలు తగ్గుతాయి. దీనివల్ల:

  • బిడ్డ బరువు తక్కువగా పుట్టడం (Low birth weight).

  • నెలలు నిండకుండానే ప్రసవం అవ్వడం (Preterm delivery).

  • అత్యవసరంగా సిజేరియన్ (C-section) చేయవలసి రావడం.

ఎప్పుడు వెంటనే హాస్పిటల్‌కు వెళ్లాలి?

ఈ పరిస్థితుల్లో ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే హాస్పిటల్‌కు వెళ్లాలి.

  • బిపి చాలా ఎక్కువగా ఉండటం

  • బిడ్డ కదలికలు తగ్గిపోవడం

  • తీవ్రమైన కడుపు నొప్పి

  • తీవ్రమైన తలనొప్పి మరియు చూపు సమస్యలు

ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో తక్షణ వైద్యం చాలా ముఖ్యం.

ముగింపు:

హైపర్ టెన్షన్ ఉన్నంత మాత్రాన భయపడాల్సిన అవసరం లేదు.
సరైన జీవనశైలి, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం మరియు డాక్టర్ పర్యవేక్షణ ఉంటే తల్లి మరియు బిడ్డ ఇద్దరూ ఆరోగ్యంగా ఉంటారు.

గర్భధారణ సమయంలో ఏవైనా సమస్యలు, సందేహాలు ఉంటే ఆలస్యం చేయకుండా వెంటనే నిపుణుడైన గైనకాలజిస్ట్‌ను సంప్రదించండి.

📍 డా. కె. స్వర్ణలత
గైనకాలజిస్ట్ & ఇన్‌ఫర్టిలిటీ స్పెషలిస్ట్
సురక్షా మల్టీ స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్, జమ్మికుంట

Dr. K. Swarnalatha

Gynecologist & Infertility Specialist. MBBS, MS (OBG)